Εγγραφείτε για να λαμβάνετε ενημερωτικά email για τα νέα του Κέντρου Πρόληψης απευθείας στο email σας.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΛΚΟΟΛ - Πανελλήνια Συνάντηση 2005

"Προκαλούμε ζυμώσεις - Προτείνουμε επιλογές"

ΜΙΑ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ & ΚΑΤΑΧΡΗΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛ

    Το αλκοόλ είναι ίσως η αρχαιότερη εξαρτησιογόνος ουσία που χρησιμοποιείται σε όλον τον κόσμο. Πρόκειται για μια νόμιμη ψυχοτρόπο ουσία που επιδρά κατασταλτικά στο κεντρικό νευρικό μας σύστημα, με ισχυρή εξαρτησιογόνο δράση και σοβαρές επιδράσεις σε διάφορα συστήματα του ανθρώπινου οργανισμού. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε πως Γάλλοι επιστήμονες που μελέτησαν την επικινδυνότητα των νόμιμων και των παράνομων ουσιών, τις κατέταξαν σε 3 κατηγορίες εκ των οποίων η πλέον τοξική συμπεριλαμβάνει: την ηρωίνη (οπιοειδή), την κοκαΐνη και το αλκοόλ (Ετήσια έκθεση του ΕΚΤΕΠΝ, 2003).


    Παραδόσεις, πεποιθήσεις και συνήθειες ετών έχουν δώσει στο αλκοόλ πολιτιστική χροιά και το έχουν συνδέσει με ιδιαίτερες στιγμές στην ζωή μας. Ειδικότερα το κρασί, για εμάς τους Μεσογειακούς λαούς, έχει ταυτιστεί με αναμνήσεις παιδικών χρόνων, ιστορίες αγαπημένων προσώπων, οικογενειακά τραπέζια. Και μπορεί η παραδοσιακή κοινωνία και οικογένεια να είχαν σε γενικές γραμμές ανακαλύψει εκείνες τις ασφαλιστικές δικλείδες που απέτρεπαν από την κατάχρηση αλκοόλ, δεν παύει όμως να διαιώνιζαν μια κουλτούρα θετικά διακείμενη στην χρήση του, πολλές φορές από ιδιαίτερα μικρή ηλικία. Στην σύγχρονη κοινωνία τώρα, μια νέα κουλτούρα ψυχαγωγικής χρήσης προβάλλεται μέσα από τις διαφημίσεις, τα Μ.Μ.Ε. και το διαδίκτυο, η οποία επιδιώκει να καταστήσει την χρήση αλκοόλ ως αυτονόητη στην κάλυψη σημαντικών αναγκών και συναισθημάτων μας (διασκέδαση, αίσθημα «ανήκειν», κοινωνικότητα, αίσθημα προσωπικής ταυτότητας κλπ). Όπως λοιπόν και σε πολλές άλλες πτυχές της καθημερινότητας έτσι και σε σχέση με το αλκοόλ, η μετάβαση από την παραδοσιακή στην σύγχρονη κοινωνία δημιούργησε καινούριες προκλήσεις, διλήμματα και δυσκολίες. Είναι σαφές πως πολλές ισορροπίες έχουν ανατραπεί και αυτό αποτυπώνεται στις πιο πρόσφατες, σχετικά με το θέμα, έρευνες.

 

    Ενδεικτικά σε όσα μέχρι στιγμής έχω αναφέρει σχετικά με την παραδοσιακή και την σύγχρονη κουλτούρα χρήσης αλκοόλ, θα επισημάνω από την Ετήσια Έκθεση του ΕΚΤΕΠΝ για το έτος 2004 τα ακόλουθα:
  • Πρώτα στις προτιμήσεις των εφήβων έρχονται τα βαριά οινοπνευματώδη ποτά, δεύτερη προτίμηση τους αποτελούν τα εμφιαλωμένα αλκοολούχα ποτά χαμηλής περιεκτικότητας σε αλκοόλ και ακολουθούν το κρασί και η μπίρα.
  • Η ηλικία πρώτης δοκιμής διαφέρει ανάλογα με το είδος του ποτού. Για την μπίρα και το κρασί είναι τα 12,9 έτη ενώ για τα βαριά οινοπνευματώδη ποτά (π.χ. ουίσκι, βότκα, τεκίλα) τα 14,2 έτη.
  • Η μέση ηλικία πρώτης μέθης είναι τα 14,8 έτη, ενώ σύμφωνα με την διαχρονική σύγκριση για τα έτη 1993-2003 σχετικά με την μέθη, προκύπτει ότι η τάση είναι αυξητική.
  •     Οι παραπάνω διαπιστώσεις αλλά και ορισμένες ιδιαίτερες συνθήκες στην Πάτρα, αποτέλεσαν το ερέθισμα για την υλοποίηση αρχικά ορισμένων επιμέρους δράσεων (ημερίδες, εκπαιδευτικά σεμινάρια κ.λ.π.) και στην συνέχεια μιας προσπάθειας ολοκληρωμένης παρέμβασης στην τοπική κοινότητα, η οποία βρίσκεται σε εξέλιξη τα τελευταία 3 περίπου χρόνια.
        Σκοπός όλου του προγράμματος είναι η πρόληψη της χρήσης και κατάχρησης αλκοόλ.
        Επιμέρους στόχοι είναι:
  1. Η αποχή από την χρήση αλκοόλ των ανηλίκων.
  2. Η μείωση της χρήσης και κατάχρησης αλκοόλ στον ενήλικο πληθυσμό.
  3. Η αντιμετώπιση των προβλημάτων που σχετίζονται με την χρήση και κατάχρηση αλκοόλ.
        Η υλοποίηση των προαναφερόμενων στόχων προωθείται μέσα από τα παρακάτω πλαίσια τα οποία λειτουργούν με την στήριξη των στελεχών της επιστημονικής ομάδας του Κέντρου Πρόληψης:
  1. Επιτροπή τοπικών φορέων
  2. Ομάδα αλκοόλ
  3. Προγράμματα & δράσεις πρωτογενούς πρόληψης
  4.     Ειδικότερα τώρα:

Επιτροπή τοπικών φορέων

    Συντονιστής της επιτροπής τοπικών φορέων είναι ο Δήμος Πατρέων (μέσω του Προέδρου της επιτροπής Υγείας του Δήμου) και φορείς επιστημονικού σχεδιασμού και αξιολόγησης, το Κέντρο Πρόληψης και η Κίνηση «ΠΡΟΤΑΣΗ» (μέσω του Επιστημονικά Υπευθύνου). Παράλληλα στην επιτροπή συμμετέχουν φορείς που εκδήλωσαν ενδιαφέρον και που το έργο τους, κατά κάποιο τρόπο, συνδέεται με το αλκοόλ. Οι φορείς αυτοί είναι: Η Εισαγγελία Εφετών, ο Δικηγορικός Σύλλογος, η Αστυνομική Διεύθυνση Αχαΐας, η Δημοτική Αστυνομία, η ΕΣΗΕΠΙΝ, ο Σύλλογος Εστίασης και Αναψυχής και ο ΕΦΕΤ.

        Μέσα από την λειτουργία της η επιτροπή προσπαθεί να επιτύχει τους ακόλουθους στόχους:
  • Την διαμόρφωση μιας κοινής στάσης της τοπικής κοινότητας η οποία θα αποθαρρύνει τους νέους από την χρήση και κατάχρηση αλκοόλ.
  • Την ανάπτυξη μηχανισμών ελέγχου του τρόπου διάθεσης αλκοόλ σε ανηλίκους και την λειτουργία κανόνων οι οποίοι θα εφαρμόζονται με την ευθύνη της τοπικής κοινότητας.
  • Την εκπαίδευση των συμμετεχόντων φορέων αλλά και της ευρύτερης κοινότητας σε μεθόδους που θα συμβάλλουν στην αντιμετώπιση του προβλήματος.
  • Την δημιουργία και λειτουργία τοπικών δικτύων φορέων τα οποία θα αναπτύξουν συνεργασίες για δράσεις, προκειμένου να ενισχύσουν την αποτελεσματικότητα του προγράμματος.

    Ένα εργαλείο που ενθαρρύνει την δέσμευση των φορέων στην επίτευξη των προαναφερόμενων στόχων είναι η υπογραφή του κοινωνικού συμβολαίου, η οποία έγινε παρουσία του Δημάρχου Πατρέων στα πλαίσια μιας συνάντησης που δημοσιοποιήθηκε στα τοπικά Μ.Μ.Ε. Μεταξύ άλλων στο κοινωνικό συμβόλαιο αναλύονται οι δεσμεύσεις του κάθε φορέα στα πλαίσια του εύρους των δραστηριοτήτων που υλοποιεί. Με αυτό τον τρόπο γίνεται αντιληπτό στους συμμετέχοντες ότι αναλαμβάνοντας ο καθένας το δικό του μερίδιο ευθύνης συμβάλλει σε έναν πολύ σημαντικό βαθμό στην αλλαγή της υπάρχουσας κοινωνικής πραγματικότητας.

Ομάδα αλκοόλ

    Η μέθοδος που ακολουθούμε στην αντιμετώπιση των προβλημάτων που σχετίζονται με το αλκοόλ είναι η κοινωνικο-περιβαλλοντική, μέθοδος Hudolin. Ο φορέας εκπαίδευσης μας είναι το Κέντρο Αλκοολογίας του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου της Φλωρεντίας.
    Σύμφωνα με την συγκεκριμένη λοιπόν προσέγγιση, ο αλκοολισμός δεν αποτελεί μια ταυτότητα που μπορεί να οριστεί με ακρίβεια, αλλά μια συνεχιζόμενη διαδικασία που για πολλούς ανθρώπους ξεκινά με την κατανάλωση μικρής ποσότητας αλκοόλ, η οποία σε συνδυασμό τόσο με προσωπικούς όσο και με περιβαλλοντικούς παράγοντες μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη μιας ισχυρής –προβληματικής- σχέσης ανάμεσα στον άνθρωπο και το αλκοόλ.

        Εν συντομία θα λέγαμε πως 3 είναι τα βασικά σημεία στην φιλοσοφία αυτής της προσέγγισης:
  • Πρώτον, δεν μιλάμε για αλκοολισμό αλλά, όπως ήδη προανέφερα, για προβλήματα και παθολογίες που σχετίζονται με το αλκοόλ.
  • Δεύτερον, δεν αναφερόμαστε μόνο στο άτομο που πίνει αλλά σε όλο το οικογενειακό σύστημα.
  • Και τρίτον, δεν εστιάζουμε στην ασθένεια αλλά στον τρόπο ζωής των ατόμων, των οικογενειών και των ευρύτερων κοινωνικών πλαισίων.
  •     Προσπάθησα να δώσω επιγραμματικά ορισμένα βασικά στοιχεία αυτής της προσέγγισης, γιατί μας κινητοποίησαν στην ανάπτυξη του συγκεκριμένου προγράμματος. Πολλά σημεία της λοιπόν ταυτίζονται ή είναι σε μια κοινή πορεία με την φιλοσοφία των προγραμμάτων πρωτογενούς πρόληψης, όπως η προώθηση μιας καλύτερης ποιότητας ζωής στην τοπική κοινότητα, η ευαισθητοποίηση και εκπαίδευση των πολιτών, αλλά και η εθελοντική συμμετοχή όχι μόνο των ατόμων που αντιμετωπίζουν το πρόβλημα, αλλά και όσων συντονίζουν αυτές τις διαδικασίες.
        Παράλληλα βέβαια σημαντικοί παράγοντες για εμάς στην ανάπτυξη του προγράμματος αποτέλεσαν, αφενός η ανάγκη της τοπικής κοινότητας για την υλοποίηση δράσεων που να σχετίζονται με το αλκοόλ και αφετέρου η διάθεση για εθελοντική συμμετοχή και προσφορά ορισμένων συμπολιτών μας. Έτσι λοιπόν συστάθηκε πριν από 3 χρόνια και εξακολουθεί να λειτουργεί σε απόλυτα εθελοντική βάση η ομάδα για το αλκοόλ του Κέντρου Πρόληψης και της Κίνησης «ΠΡΟΤΑΣΗ». Στην ομάδα συμμετέχουν επαγγελματίες διαφόρων ειδικοτήτων γιατροί, ψυχίατροι, νοσηλευτές, κοινωνικοί λειτουργοί κ.λ.π. οι οποίοι αναπτύσσουν τις ακόλουθες 3 βασικές δραστηριότητες:
  1. Το Ιατρείο Αλκοολογίας το οποίο λειτουργεί στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο του Ρίου, από μια διεπιστημονική ομάδα με στόχο να κάνει μια ολοκληρωμένη προσέγγιση και εκτίμηση –σωματική, ψυχιατρική και ψυχοκοινωνική- του ατόμου που ζητάει βοήθεια. Σε αυτό συνεργάζονται παθολόγοι, ψυχίατροι και μια ειδικευμένη νοσηλεύτρια όλοι μέλη της ομάδας εθελοντών για το αλκοόλ. Ο ρόλος του Ιατρείου δεν περιορίζεται μόνο στην εξέταση του ατόμου, αλλά στοχεύει κυρίως στο να το κατευθύνει -αυτό και την οικογένεια του- σε δομές που θα μπορούσαν να το βοηθήσουν να απέχει από το αλκοόλ.
  2. Τις ομάδες των ατόμων που αντιμετωπίζουν πρόβλημα και των οικογενειών τους, οι συναντήσεις των οποίων είναι εβδομαδιαίες και έχουν διάρκεια 1 half; ώρα. Ήδη λειτουργούν 3 ομάδες στην Πάτρα με ευθύνη και συντονισμό των μελών της ομάδας εθελοντών για το αλκοόλ, που παρακολούθησαν εξειδικευμένο σεμινάριο στο Κέντρο Αλκοολογίας του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου της Φλωρεντίας.
  3. Την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση της τοπικής κοινότητας μέσα από την έκδοση φυλλαδίων, συμμετοχή σε ημερίδες, διοργάνωση συναντήσεων κ.λ.π. για τα προβλήματα που σχετίζονται με το αλκοόλ.
  4.     Η ομάδα συναντιέται 1 φορά τον μήνα και κατά την διάρκεια των συναντήσεων της προσπαθεί να συντονίσει και να στηρίξει τις δράσεις δευτερογενούς πρόληψης, αλλά και να σχεδιάσει και να υλοποιήσει δράσεις ενημέρωσης-ευαισθητοποίησης της τοπικής κοινότητας.

Προγράμματα & δράσεις πρωτογενούς πρόληψης

        Η εμπειρία εφαρμογής του συγκεκριμένου προγράμματος μας βοήθησε να αναπτύξουμε τα τελευταία χρόνια περισσότερο επικεντρωμένες και συστηματικές δράσεις για το αλκοόλ στα πλαίσια των ομάδων και των προγραμμάτων πρωτογενούς πρόληψης. Δια μέσου αυτών στόχος είναι να προωθηθεί τόσο η ενημέρωση & ευαισθητοποίηση, όσο και η εκπαίδευση της τοπικής κοινότητας. Πιο συγκεκριμένα ορισμένες από τις δράσεις που αναπτύχθηκαν είναι οι ακόλουθες:
  1. Ένταξη συγκεκριμένης εκπαιδευτικής ενότητας στα σεμινάρια γονιών, δασκάλων και καθηγητών. Στα πλαίσια της οι συμμετέχοντες καλούνται να διαπραγματευτούν την δική τους στάση απέναντι στην χρήση αλκοόλ, αλλά και να διερευνήσουν τα συναισθήματα και τις ανάγκες τις οποίες προσπαθούν να καλύψουν μέσα από την χρήση.
  2. Ανάπτυξη συγκεκριμένης διαδικασίας στα προγράμματα μαθητών Α΄/βάθμιας εκπαίδευσης. Μέσα από αυτήν οι μαθητές παίρνουν ερεθίσματα προκειμένου να ανταλλάξουν απόψεις και συναισθήματα σχετικά με τις στάσεις των ενηλίκων για το τσιγάρο και το ποτό, αλλά και τα αίτια που ενδέχεται να τους οδηγήσουν στην έναρξη της χρήσης νόμιμων ουσιών. Τα παιδιά μέσα από βιωματικές ασκήσεις και παιχνίδια αναρωτιούνται για την αποχή, τη χρήση, τη συνήθεια, τη κατάχρηση και την εξάρτηση από το αλκοόλ, με στόχο να διευρύνουν τις επιλογές στην ζωή τους.
  3. Δημιουργία και προώθηση ραδιοφωνικών σπότ, ορισμένα από τα οποία είχαν ως επιμέρους στόχους: την μείωση της κατάχρησης αλκοόλ κατά την καρναβαλική περίοδο, την μείωση της ψυχαγωγικής χρήσης και κατάχρησης αλκοόλ από νεαρούς ενηλίκους και την αποχή από την χρήση αλκοόλ των ανηλίκων.
  4. Δημιουργία εντύπου το οποίο απευθύνεται σε έφηβους και έχει ως στόχο την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση τους σε θέματα που σχετίζονται με το αλκοόλ.
  5. Συνεντεύξεις, δελτία τύπου και δημοσιεύσεις άρθρων σε τοπικά Μ.Μ.Ε. για θέματα που σχετίζονται με τις δράσεις που προωθούμε αλλά και ευρύτερα με το φαινόμενο της χρήσης και κατάχρησης αλκοόλ.
  6. Ημερίδες, ενημερωτικές συναντήσεις κ.λ.π.
    Ολοκληρώνοντας την παρουσίαση θεωρώ πως είναι σημαντικό να σταθούμε στην γνώση που αποκομίσαμε μέσα από την εμπειρία εφαρμογής του προγράμματος, επισημαίνοντας ορισμένα σημεία:
  • Καταρχήν, επειδή η πρόληψη στοχεύει στα πρόσωπα της τοπικής κοινότητας και πορεύεται μαζί τους, είναι πολύ σημαντικό να ανακαλύπτουμε και να αναδεικνύουμε τα περισσότερο ευαισθητοποιημένα πρόσωπα. Έτσι το συγκεκριμένο πρόγραμμα δεν θα μπορούσε να είχε αναπτυχθεί χωρίς την εθελοντική συμβολή των: Γ.Δρίτσα, Μ.Κλουκινιώτη, Χ.Καρατζά, Κ.Καραϊβάζογλου, Σ.Γιαλή, Σ.Κατσιβαρδά, Α.Λέκου, και φυσικά του Γ.Βλάχου και του Β.Πασσά, αλλά και όλων όσων με οποιοδήποτε τρόπο στήριξαν κατά καιρούς τις προσπάθειες μας.
  • Παράλληλα με τα πρόσωπα, είναι επίσης πολύ σημαντικό να ενθαρρύνουμε τους φορείς και τους θεσμούς της τοπικής κοινότητας ώστε να ενεργοποιούνται και να αναλαμβάνουν δράση προς την κατεύθυνση της πρόληψης. Η επιτροπή τοπικών φορέων για παράδειγμα, κατάφερε να προχωρήσει τελικά τις δράσεις της μόνο όταν ο Δήμος της Πάτρας ανέλαβε τον συντονισμό της, με την δική μας στήριξη και συνεργασία.
  • Όμως επειδή ζούμε σε μια κοινωνία όπου πολλές δράσεις γίνονται χωρίς «συντονισμό, συνεργασία και συμπληρωματικότητα» και επιπλέον επειδή τόσο τα πρόσωπα όσο και οι φορείς δυσπιστούν ή εφησυχάζονται πολύ εύκολα, καθοριστικό στην εξέλιξη κάθε αντίστοιχου προγράμματος είναι το δικό μας πείσμα, η επιμονή, η συνέχεια και η συνέπεια στην εφαρμογή του.
  • Τέλος ξεκινώντας την ανάπτυξη οποιασδήποτε δράσης είναι πολύ σημαντικό να οραματιζόμαστε την εξέλιξη της, να είμαστε ευέλικτοι στις αλλαγές, να αφουγκραζόμαστε τις ανάγκες. Σε ότι αφορά ειδικότερα τις δράσεις δευτερογενούς πρόληψης, από το ξεκίνημα είχαμε θέσει ως στόχο να διευκολύνουμε και να στηρίξουμε την ανάπτυξη εθελοντικών δράσεων και δικτύων συνεργασίας στην τοπική κοινότητα. Έτσι η ομάδα εθελοντών για το αλκοόλ, τη φετινή χρονιά έχει θέσει ως στόχο της την προώθηση της αυτονόμησης των επιμέρους δράσεων της.

    Κάνοντας έναν απολογισμό της μέχρι σήμερα πορείας μας αναγνωρίζουμε, την δυσκολία να είμαστε συνεχώς σε μια διαδικασία αναζήτησης, την κούραση γιατί τα πράγματα προχωράνε με πολύ αργό ρυθμό, την επιμονή με αποτέλεσμα μικρές μετακινήσεις, την απογοήτευση γιατί όπως χαρακτηριστικά ανέφερε στην αξιολόγηση εθελοντής της ομάδας: «Το φαινόμενο είναι πολύ μεγάλο και εμείς πολύ λίγοι».
    Παράλληλα όμως αναγνωρίζουμε την ικανοποίηση όταν νοιώθουμε πως οι προσπάθειές μας έχουν αποτέλεσμα. Έτσι ένα μέλος που αντιμετωπίζει πρόβλημα με το αλκοόλ έγραψε σε σχετικό άρθρο: «Μέσα στην ομάδα βρήκα δύναμη, αποδοχή, αγάπη, εμπιστοσύνη, υποστήριξη», επίσης 2 μαθητές Δημοτικού που παρακολούθησαν το πρόγραμμα ευαισθητοποίησης ανέφεραν χαρακτηριστικά: «Έμαθα πολλά πράγματα για τις επιλογές που κάνουμε για σημαντικές αποφάσεις. Για τις καλές και τις κακές επιλογές», & ακόμα: «Μάθαμε να κάνουμε σκετς, ζωγραφιές και λίγα πράγματα για το τσιγάρο και το ποτό, να γράφουμε, να σκεφτόμαστε, να είμαστε όλοι φίλοι, να τρέχουμε».
    Τέλος αναγνωρίζουμε την ευχαρίστηση να πορεύεσαι μαζί με τους άλλους, να διευρύνεις τους ορίζοντες της σκέψης σου, να ανακαλύπτεις πως προκαλώντας ζυμώσεις, ανοίγεις παράθυρα στις επιλογές...

Σταύρου Θωμαή, Κοιν.Λειτουργός- Στέλεχος Κέντρου Πρόληψης Ν.Αχαΐας
Βασίλης Πασσάς, Επιστημονικά Υπεύθυνος Κέντρου Πρόληψης Ν.Αχαΐας & Κίνησης «ΠΡΟΤΑΣΗ»
Γιάννης Βλάχος, Ψυχίατρος- Μέλος Δ.Σ. Κέντρου Πρόληψης Ν.Αχαΐας

 

Ενημερωτικό υλικό

Προτεινόμενη βιβλιογραφία

books

Φυλλάδια

fylladia

 

Ραδιοφωνικά & τηλεοπτικά σποτ

ylikosm