Εγγραφείτε για να λαμβάνετε ενημερωτικά email για τα νέα του Κέντρου Πρόληψης απευθείας στο email σας.

Μιλάμε αλλά επικοινωνούμε;

…ένα θέμα που σηκώνει πολύ συζήτηση!

 

     Έχω την αίσθηση πως ένα από τα παράδοξα φαινόμενα της εποχής μας είναι να γνωρίζουμε τόσα πολλά για την αξία της επικοινωνίας, να έχουμε στη διάθεση μας κάθε στιγμή έναν απίστευτο αριθμό επικοινωνιακών μέσων κι όμως καθημερινά να διαπιστώνουμε πόσο πραγματικά δύσκολη υπόθεση μοιάζει να είναι η ουσιαστική επικοινωνία.

Υπερωρίες, εξοντωτικά –στις μέρες μας αποκαλούνται ευέλικτα!- ωράρια εργασίας αλλά και οι απαιτήσεις της οικογενειακής ζωής κάνουν το αυτονόητο, να βρεθούμε απλά όλοι μαζί στο σπίτι, να μοιάζει πολυτέλεια. Μα και όταν ακόμα βρίσκεται ο κοινός χρόνος, υπάρχουν τόσα πολλά που μας δυσκολεύουν να έρθουμε ο ένας κοντά στον άλλον, να συναισθανθούμε και να δείξουμε κατανόηση.

     Ας υποθέσουμε ότι επιστρέφοντας ο σύζυγός μας από την δουλειά, μας λέει πραγματικά εξουθενωμένος: «Πάλι τσακώθηκα με τον προϊστάμενό μου...».

Κάποιες από τις απαντήσεις που ενδεχομένως θα ακούσει θα είναι και οι ακόλουθες:

  1. «Μην στεναχωριέσαι αφού ξέρεις ότι δεν παίρνει από λόγια!»
  2. «Σε ξέρω καλά, δεν μπόρεσες με τίποτα να συγκρατήσεις τα νεύρα σου...»
  3. «Μην το αφήσεις να περάσει έτσι. Να τον αναφέρεις αύριο στον Διευθυντή.»

     Σε κάθε περίπτωση ένα είναι σίγουρο, πως η βαθύτερη πρόθεση μας είναι να επικοινωνήσουμε με τον άνθρωπό μας, όμως σε ποιόν βαθμό το επιτυγχάνουμε με τους παρακάτω τρόπους; Στην πρώτη απάντηση σπεύδουμε να τον παρηγορήσουμε, στην δεύτερη τον κριτικάρουμε ενώ στην τρίτη του δίνουμε τη συμβουλή μας. Αυτό που δεν έχουμε καταφέρει ακόμα, είναι να νιώσουμε πως πραγματικά νιώθει δίνοντας του τη δυνατότητα να μας μιλήσει. Έτσι πολύ απλά θα μπορούσαμε ίσως να του πούμε: «Δείχνεις πραγματικά κουρασμένος από αυτή τη κατάσταση. Είναι πράγματι έτσι;». Στο άκουσμα αυτών των λέξεων είμαι σίγουρη πως πολλοί από εσάς θα νιώσουν πως τις έχουν ξανακούσει ή τις έχουν πει και οι ίδιοι σε στιγμές πραγματικά καλής επικοινωνίας. Αναρωτιέται ωστόσο κανείς, γιατί μοιάζει να είναι τόσο δύσκολο να το καταφέρουμε στην καθημερινότητά μας, στις πιο σημαντικές σχέσεις της ζωής μας όπως είναι αυτή με το σύντροφο ή τα παιδιά μας; Για να απαντήσουμε σε αυτό το ερώτημα χρειάζεται πρώτα να τα πάρουμε από την αρχή... και στο σημείο η V.Satir* λέει χαρακτηριστικά: «...κάθε επικοινωνία μαθαίνεται. Το μωρό φτάνει στον κόσμο εφοδιασμένο μόνο με τις πρώτες ύλες –χωρίς αντίληψη του εαυτού του, χωρίς πείρα συναλλαγής μα τον κόσμο. Όλα αυτά τα μαθαίνει επικοινωνώντας με τα άτομα που από όταν γεννιέται αναλαμβάνουν την φροντίδα του». Έτσι λοιπόν πολύ συχνά στην επικοινωνία σήμερα με τον σύντροφο ή το παιδί μας, υπάρχει η αύρα εκείνης της «παλιάς» επικοινωνίας στην οικογένεια που μεγαλώσαμε, του ρόλου που είχαμε, αλλά και το πώς βιώσαμε με τα δικά μας παιδικά μάτια εκείνη την πραγματικότητα. Κάπως έτσι εξηγείται η τάση ορισμένων από εμάς στην επικοινωνία, να είμαστε συνεχώς υποχωρητικοί ή να παρηγορούμε τους άλλους για να είμαστε αρεστοί ή να κριτικάρουμε και να είμαστε «σε θέση μάχης» προκειμένου να νιώθουμε ότι έχουμε τον έλεγχο. Ζώντας μέσα στην ιδιαίτερη δυναμική των σχέσεων στην οικογένειά μας είδαμε να επαναλαμβάνονται πολλές φορές ορισμένα μοντέλα & τρόποι επικοινωνίας και μέσα από την επανάληψη τους τα αποδεχτήκαμε ως φυσιολογική συμπεριφορά. Κάπως έτσι «εγκλωβιστήκαμε» σε ρόλους που εκείνη την χρονική στιγμή έμοιαζαν να μας εξασφαλίζουν μια θέση μέσα στην οικογένεια μας. Είναι σίγουρο πως τότε ήταν το καλύτερο που μπορούσαμε να κάνουμε, το ερώτημα που γεννιέται είναι αν σήμερα αυτή η στάση είναι λειτουργική ή αν στις σχέσεις που αναπτύσσουμε τώρα ως ενήλικες, υιοθετούμε συμπεριφορές που πια δεν μας είναι χρήσιμες.

     Ίσως κάποιοι στο σημείο αυτό αναρωτηθούν πόσο εύκολο άραγε είναι να αλλάξουμε συμπεριφορές που έχουν καταγραφεί μέσα μας αφήνοντας ανεξίτηλα το αποτύπωμα τους; Από την στιγμή που εστιάζουμε στον εαυτό μας και δίνουμε την δυνατότητα στις ασυνείδητες ενέργειές μας να γίνουν συνειδητές, έχει ήδη ξεκινήσει μια σημαντική διαδρομή. Για να συνεχιστεί χρειάζεται η δική μας θέληση και η διάθεση να ρισκάρουμε για να αλλάξουμε. Γιατί το παλιό μπορεί να δυσκολεύει αλλά είναι οικείο και γνώριμο. Ενώ η αίσθηση του καινούριου, μου φέρνει στο νου την εικόνα εκείνου του πρωινού που έκπληκτος κανείς διαπιστώνει πως το χιόνι έχει καλύψει την γνωστή διαδρομή από το σπίτι για τη δουλειά. Και τώρα χρειάζεται να βρει ο ίδιος μια καινούρια, γεγονός που απαιτεί κόπο, προσπάθεια, ευρηματικότητα, ευελιξία. Πολύ συχνά το σημαντικότερο βήμα αυτής της διαδρομής είναι το πρώτο, γιατί ο φόβος για το άγνωστο μας ακινητοποιεί, ενώ η πρώτη μικρή αλλαγή θα μας παρασύρει με την αύρα της για μεγαλύτερες αλλαγές και θα «ταράξει» με τον τρόπο της την ισορροπία που μέχρι τώρα υπήρχε στις σχέσεις μέσα στην οικογένειά μας. Φτάνοντας στο τέλος της διαδρομής η ανταμοιβή που μας περιμένει για κάθε τέτοια αλλαγή στον εαυτό μας, γιατί μόνο αυτόν είναι στο χέρι μας να αλλάξουμε, θα είναι σίγουρα μια καλύτερη ποιότητα στην καθημερινή μας ζωή. Αλλά και ειδικότερα για το σημερινό μας θέμα αυτό της επικοινωνίας και κάτι ακόμα που αφορά τα παιδιά μας ή αν θέλετε αυτά που θα έρθουν...

     Η επικοινωνία είναι ο σημαντικότερος παράγοντας που καθορίζει την σχέση που θα αναπτύξουμε με το παιδί μας, αλλά και σε ποιο βαθμό θα νιώθει ότι είναι σημαντικό, αγαπητό, αποδεκτό και άξιο σεβασμού. Στο σημείο αυτό οι ειδικοί επισημαίνουν πως η έλλειψη της επικοινωνίας ή ακόμα χειρότερα η διαστρέβλωση της στην καθημερινή ζωή της οικογένειας, είναι ένας από τους πιο σημαντικούς επιβαρυντικούς παράγοντες για την εμφάνιση συμπεριφορών εξάρτησης αλλά και ενός κλίματος που δεν προάγει την ψυχική υγεία και ισορροπία όλων των μελών της. Ο Γ.Καλαρρύτης**, θεραπευτής με εμπειρία στον χώρο της εξάρτησης, αναφέρει μεταξύ άλλων σε μια εισήγηση του σχετικά με τις αιτίες μέσα στην οικογένεια που αυξάνουν τον κίνδυνο να εμφανίσει ένας έφηβος πρόβλημα εξάρτησης από ουσίες: «...ένας νέος με φτωχές σχέσεις και με έναν γονιό μη χρήστη, έχει τις ίδιες πιθανότητες να κάνει χρήση όσο και εκείνος με γονιό χρήστη» αυτό πολύ απλά σημαίνει πως όσο επικίνδυνο είναι να έχω έναν γονιό εξαρτημένο από κάποια ουσία, άλλο τόσο επικίνδυνο είναι να μην είναι ο γονιός μου εξαρτημένος αλλά να είναι συναισθηματικά απών από τη ζωή μου. Σε ότι αφορά τώρα τους παράγοντες που μπορούν να λειτουργήσουν προς την κατεύθυνση της πρόληψης ο ίδιος συγγραφέας αναφέρει χαρακτηριστικά: «Ο πιο σημαντικός οικογενειακός προστατευτικός παράγοντας για ένα παιδί ή έναν έφηβο είναι να έχει μια ζεστή, θετική και μακροχρόνια σχέση με έναν ενήλικα που τον νοιάζεται και τον φροντίζει».

     Στα σεμινάρια για γονείς που υλοποιεί το Κέντρο Πρόληψης Αχαΐας αποτελεί ξεχωριστή ενότητα το θέμα της επικοινωνίας με τα παιδιά και τους έφηβους. Σε αυτό το πλαίσιο οι γονείς συχνά ανακαλύπτουν πως η γνώση δεν κρύβεται μόνο στους ειδικούς και στα βιβλία αλλά και στη σοφία που κουβαλάει ο καθένας μέσα του καθώς επίσης και στο μοίρασμα των κοινών εμπειριών με άλλους γονείς.

Όσοι από εσάς επιθυμείτε να ενημερωθείτε καλύτερα για τα προγράμματα που υλοποιεί κάθε χρόνο το Κέντρο Πρόληψης μπορείτε να επισκέπτεστε την ιστοσελίδα μας: www.kpachaia.gr ή να επικοινωνήσετε μαζί μας στα τηλέφωνα: 2610-623290 & 2610-226948 τις εργάσιμες ημέρες και ώρες.

Σταύρου Θωμαΐς, Κοινωνική Λειτουργός
Κέντρο Πρόληψης Εξαρτήσεων & Προαγωγής Ψυχοκοινωνικής Υγείας Αχαΐας


* Satir, V. (1989). Πλάθοντας ανθρώπους. Αθήνα: Εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ
**Λιάππας, Ι.Α., Πομίνι, Β., (2004). Ουσιοεξάρτηση. Σύγχρονα θέματα. Αθήνα: Εκδόσεις ITACA

 

Ενημερωτικό υλικό

Προτεινόμενη βιβλιογραφία

books

Φυλλάδια

fylladia

 

Ραδιοφωνικά & τηλεοπτικά σποτ

ylikosm