Εγγραφείτε για να λαμβάνετε ενημερωτικά email για τα νέα του Κέντρου Πρόληψης απευθείας στο email σας.

Οι κρίσεις στην πορεία ζωής της οικογένειας, αδιέξοδα ή νέοι δρόμοι;

     Σίγουρα το πιο πολυσυζητημένο θέμα των ημερών μας είναι η κρίση -κατά κύριο λόγο οικονομική- και οι επακόλουθες συνέπειές της. Ωστόσο σήμερα θα επιχειρήσουμε να μιλήσουμε με ένα διαφορετικό τρόπο για την κρίση ως αναπόσπαστο κομμάτι της εξελικτικής πορείας του ανθρώπου και της οικογένειας, ελπίζοντας πως με αυτό τον τρόπο θα καταλήξουμε σε ορισμένα χρήσιμα πρακτικά συμπεράσματα για την ζωή μας.
     Επιχειρώντας καταρχήν να δώσουμε έναν ορισμό για την κρίση στο λεξικό θα βρούμε πως πρόκειται για την «...κορύφωση μιας δύσκολης εξελικτικής πορείας, με επιδείνωση όλων των αρνητικών φαινομένων, από το ξεπέρασμα της οποίας εξαρτάται η επιστροφή στη φυσιολογική κατάσταση». Και αλλού: «...σε μια κρίση αντιμετωπίζουμε μια επείγουσα αγχωτική κατάσταση που μας καταβάλλει ή πρέπει να αποφασίσουμε για κάτι, είναι η κρίσιμη καμπή, η αποφασιστική στιγμή».

Επιπλέον μια ενδιαφέρουσα διάσταση δίνει το γεγονός ότι για τους αρχαίους Έλληνες ο όρος «κρίση» δεν σήμαινε το τέλος αλλά τον ερχομό του καινούριου με πόνο και οδύνη. Επομένως με τον όρο κρίση αναφερόμαστε είτε σε κομβικά σημεία που σηματοδοτούν την πορεία του ανθρώπου προς το μεγάλωμά του (κρίση εφηβείας, κρίση μέσης ηλικίας κ.λπ.), είτε σε καταστάσεις αιφνίδιες, απροσδόκητες και άλλοτε σοκαριστικές (θάνατος, ασθένεια, απώλεια εργασίας, διαζύγιο κ.λπ.)
     Είναι το γεγονός πως η πορεία της ζωής του ανθρώπου είναι συνυφασμένη με κρίσεις. Ξεκινώντας από την γέννηση ενός παιδιού, στο κύκλο ζωής της οικογένειας εντοπίζουμε ως κομβικά σημεία: την υποδοχή νέων μελών (παιδιών – αδερφών) στην οικογένεια, την ένταξη και τη προσαρμογή στο σχολείο, την εφηβεία, την αναχώρηση του πρώτου αλλά και του τελευταίου παιδιού από το σπίτι, την κρίση της μέσης ηλικίας (συνταξιοδότηση, εμμηνόπαυση κ.λπ.), το γάμο των νεαρών ενηλίκων και τη δημιουργία οικογένειας, τους ρόλους του παππού και της γιαγιάς, το θάνατο ενός από τους δυο συζύγους. Οι παραπάνω καταστάσεις αποτελούν αναπόσπαστα κομμάτια μιας φυσιολογικής ζωής στην πλειοψηφία των οποίων, μετά από κάποιο χρονικό διάστημα προσαρμογής στη νέα κατάσταση, επέρχεται μια καινούρια ισορροπία στην οικογένεια.
     Ας πάρουμε για παράδειγμα την γέννηση ενός παιδιού, ένα γεγονός που μας κατακλύζει με συναισθήματα χαράς, συγκίνησης, πληρότητας κ.λπ. Δεν θα αναφερθούμε στις περιπτώσεις εκείνες που για διάφορους λόγους -ατομικούς και περιβαλλοντικούς- εκδηλώνονται παθολογικές καταστάσεις όπως η επιλόχεια κατάθλιψη, οι οποίες χρήζουν ειδικής βοήθειας. Στις περισσότερες περιπτώσεις ο άντρας και η γυναίκα χρειάζεται να προσαρμοστούν στους νέους ρόλους της μητέρας και του πατέρα, να νιώσουν ότι ανταποκρίνονται με επάρκεια σε αυτούς τους ρόλους και παράλληλα να βρουν μια νέα ισορροπία ως ζευγάρι, ένα νέο τρόπο σχετίζεσθαι.
Αυτή η διαδικασία για τους περισσότερους ανθρώπους συνοδεύεται από πρωτόγνωρα και πολύ έντονα συναισθήματα, θετικά όπως είναι η χαρά, η συγκίνηση, η πληρότητα, η περηφάνια, η αγάπη, η τρυφερότητα κ.λπ. αλλά και δύσκολα όπως η κούραση, το άγχος, η απόγνωση, ο θυμός, η ανεπάρκεια κ.λπ. Έτσι λοιπόν η γέννηση ενός παιδιού αποτελεί μια κρίση για το ζευγάρι και τους νέους γονείς από την έκβαση της οποίας εξαρτάται η ποιότητα της σχέσης που θα αναπτυχθεί τόσο με το παιδί όσο και ανάμεσα στο ζευγάρι. Όταν η κρίση ξεπεραστεί ομαλά η μητέρα νιώθει ότι ανταποκρίνεται με επάρκεια στις ανάγκες του βρέφους, ο πατέρας ξεκινάει να αναπτύσσει μια σχέση με το ίδιο το βρέφος και λειτουργεί υποστηρικτικά προς την μητέρα, ενώ παράλληλα η γυναίκα νιώθει καλά με το σώμα της, νιώθει επιθυμητή, και από την μεριά του ο άντρας διεκδικεί την γυναίκα του και νιώθει ότι υπάρχει χώρος για την δυαδική σχέση. Άραγε λοιπόν τι χρειάστηκε να κάνει το κάθε μέρος του ζευγαριού ξεχωριστά, προκειμένου να επιτευχθεί αυτή η νέα ισορροπία στην οικογένεια;

 

  1. Καταρχήν να αναγνωρίσει και να δώσει χώρο στα συναισθήματα που η γέννηση του παιδιού έφερε στο προσκήνιο, τα θετικά αλλά και τα δύσκολα.
  2. Στην συνέχεια να βρει θετικούς τρόπους έκφρασης και διαχείρισης των συναισθημάτων
  3. Και τέλος να έρθει σε επαφή με το σύντροφό του, να επικοινωνήσει και να φροντίσει την δυαδική σχέση.

    Επομένως ο καθένας χρειάστηκε να κάνει καταρχήν μια προσωπική πορεία και να έρθει σε επαφή με τον εαυτό του, αλλά και να συναντηθούν θέτοντας νέες βάσεις στη σχέση τους. Κάπως αντίστοιχα εξελίσσονται τα πράγματα και στις υπόλοιπες κρίσεις που εντοπίσαμε στον κύκλο ζωής της οικογένειας.
    Σε κάθε κρίση, είτε αυτή την αναμέναμε είτε όχι, είναι σημαντικό να μην ξεχνάμε πως ακολουθεί ένα χρονικό διάστημα προσαρμογής στην νέα κατάσταση. Αυτή την χρονική στιγμή όλοι μας χρειάζεται να δώσουμε χρόνο στον εαυτό μας, να ζητήσουμε υποστήριξη και βοήθεια από τους κοντινούς μας ανθρώπους και να ξεκινήσουμε σιγά σιγά να διαμορφώνουμε το καινούριο στη ζωή μας. Το καινούριο μπορεί να έρθει σχετικά εύκολα μέσα από μικρές αναπροσαρμογές στην καθημερινότητά μας, κάποιες φορές όμως έρχεται δύσκολα και επώδυνα μέσα από ριζικές αλλαγές που χρειάζονται αρκετό χρόνο για να επιτευχθούν.

ΠΩΣ ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΒΟΗΘΗΣΟΥΜΕ ΚΟΝΤΙΝΟΥΣ ΜΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ ΠΟΥ ΒΙΩΝΟΥΝ ΜΙΑ ΚΡΙΣΗ;

    Καταρχήν χρειάζεται να αναρωτηθούμε αφενός τι είδους βοήθεια έχουν ανάγκη και αφετέρου σε πιο επίπεδο και μέχρι πιο σημείο μπορούμε εμείς να τους βοηθήσουμε.
Στη συνέχεια είναι σημαντικό να σταθούμε απλά δίπλα τους δίνοντας τους την δυνατότητα, εφόσον το επιθυμούν, να μοιραστούν τα συναισθήματα τους. Κάποιες φορές οι άνθρωποι νιώθουν την ανάγκη να πουν πολλές φορές τα ίδια πράγματα σαν να προσπαθούν με έναν ασυνείδητο τρόπο να τακτοποιήσουν τα γεγονότα συναισθηματικά μέσα τους. Επιπλέον μπορούμε να προσφέρουμε βοήθεια σε πρακτικό επίπεδο, να τους φροντίσουμε αλλά και να τους διευκολύνουμε εφόσον το επιθυμούν.
Τέλος πολλές φορές είναι εξαιρετικά ανακουφιστικό να κάνουμε μαζί τους πράγματα, να συμμετέχουμε σε καθημερινές δραστηριότητες (μαγείρεμα, δουλειές, περίπατος κ.λπ.) χωρίς απαραίτητα να μοιραζόμαστε σκέψεις και συναισθήματα για το γεγονός. Έτσι με αυτόν τον τρόπο -μη λεκτικά- είναι σαν να δίνουμε ένα μήνυμα για την δύναμη της ζωής που συνεχίζει και εξελίσσεται παρά τις αντιξοότητες.

ΠΩΣ ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΕΝΔΥΝΑΜΩΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΜΑΣ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΙΣ ΚΡΙΣΕΙΣ;

    Ένας όρος που τον τελευταίο καιρό φαίνεται να αποχτά όλο και μεγαλύτερη αποδοχή είναι η έννοια της ψυχικής ανθεκτικότητας. Ανθεκτικός δεν είναι ο άνθρωπος που δεν επηρεάζεται από τις κρίσεις και τις αντιξοότητες, αλλά αυτός που βρίσκει, μέσα του και στους ανθρώπους με τους οποίους σχετίζεται, την δύναμη για να μπορεί να ξεπερνά τις κρίσεις και να εξελίσσεται μέσα από αυτές. Για να μπορεί αυτό να συμβεί χρειάζεται ο άνθρωπος να έχει αναπτύξει αλλά και να εξακολουθεί καθημερινά να εξελίσσει δεξιότητες:

  1. ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ
    • Αίσθηση προσωπικής ταυτότητας
    • Αυτοεκτίμηση - πίστη στον εαυτό
    • Αυτονομία – ανεξαρτησία
    • Δημιουργικότητα – πρωτοβουλία - ευελιξία
    • Αισιοδοξία – θετική στάση – χιούμορ
    • Αναγνώριση ανάγκης για βοήθεια – αναζήτηση κατάλληλης βοήθειας
  2. ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ
    • Ικανότητα επικοινωνίας
    • Ανάπτυξη προσωπικών σχέσεων – εμπιστοσύνη
    • Συνεργασία - συμπληρωματικότητα
    • Αίσθημα ανήκειν σε ομάδες
    • Φροντίδα – νοιάξιμο για τους άλλους

   Άραγε μπορούμε να αναπτύξουμε την ψυχική μας ανθεκτικότητα και αν ναι με ποιόν τρόπο;

    Ορισμένα πρακτικά βήματα θα μπορούσαν να είναι και τα ακόλουθα:
  • Φρόντισε τις σχέσεις με τους άλλους γύρω σου (αφιέρωσε ουσιαστικό χρόνο σε κάθε σχέση ξεχωριστά)
  • Δημιούργησε νέες σχέσεις
  • Κάνε πράγματα που σε ευχαριστούν – φρόντισε τις προσωπικές σου ανάγκες
  • Αφουγκράσου και δώσε χώρο στα συναισθήματα που αναδύονται μέσα σου
  • Μοιράσου τα συναισθήματα με τους άλλους γύρω σου – εστίασε στα δικά τους συναισθήματα
  • Προσπάθησε να δεις τις κρίσεις ως ευκαιρίες (άραγε τι προσπαθεί να σου μάθει η ζωή;)
  • Ζήτησε βοήθεια όταν νιώσεις ότι την χρειάζεσαι
  • Δώσε χρόνο στον εαυτό σου αλλά μην αποφύγεις να αντιμετωπίσεις την δυσκολία
  • Δέξου ότι η αλλαγή είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα της ζωής
    Αντίστοιχα ως γονείς μπορούμε από πολύ μικρή ηλικία να ενισχύσουμε την ανθεκτικότητα των παιδιών μας:
  • Αφιερώνοντας χρόνο στην ανάπτυξη μιας ζεστής προσωπικής σχέσης μαζί τους
  • Επικοινωνώντας ανοιχτά
  • Ενισχύοντας την αυτοεκτίμηση τους
  • Δίνοντας χώρο στην έκφραση και την διαχείριση των συναισθημάτων τους
  • Θέτοντας όρια στη ζωή τους
  • Ενθαρρύνοντας την συμμετοχή τους σε ομάδες (αθλητικές, καλλιτεχνικές, δημιουργικής απασχόλησης κ.λπ.)
ΤΙ ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΠΟΥΜΕ ΩΣ ΓΟΝΕΙΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΜΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ;

     Η οικονομική κρίση για την οποία τόσος λόγος γίνεται στις μέρες μας, θα μπορούσαμε λοιπόν να πούμε βασιζόμενοι στα όσα μέχρι τώρα έχουμε επισημάνει, πως είναι μια ακόμα κρίση η οποία έρχεται να προστεθεί σε όσες βιώσαμε ή εξακολουθούμε να βιώνουμε στην ζωή μας. Είναι σίγουρο πως επηρεάζει την καθημερινότητά μας, αλλά είναι επίσης σίγουρο πως η αντίληψη μας για τις διαστάσεις της κρίσης διαστρεβλώνεται σε σημαντικό βαθμό από όσα καθημερινά ακούμε από τα ΜΜΕ.
     Οι γονείς συχνά μας ρωτούν τι να πω στα παιδιά μου για την κρίση, πόσο ανοιχτά μπορώ να τους μιλήσω, με ποιόν τρόπο να το χειριστώ;
     Καταρχήν είναι σημαντικό να αναρωτηθώ τι είναι πιο συγκεκριμένα αυτό που θέλω να συζητήσω μαζί τους: την γενικότερη ανησυχία μου για το μέλλον, τον θυμό μου για την περικοπή του μισθού μου, το άγχος για την εργασιακή μου εξέλιξη, να δω τι έχουν αυτά αντιληφθεί για την κρίση κ.λπ. Αν πρόκειται για πιο γενικά θέματα προβληματισμού χρειάζεται καταρχήν να λάβουμε υπόψη μας την ηλικία των παιδιών.
Έτσι με τους έφηβους μπορούν να γίνουν πολύ ενδιαφέρουσες συζητήσεις με διάφορες αφορμές, γιατί είναι σε μια φάση ζωής που τους απασχολούν όλα όσα συμβαίνουν έξω από την οικογένεια και επηρεάζουν το μέλλον τους. Με τα πιο μικρά παιδιά χρειάζεται να είμαστε πιο προσεκτικοί στα γενικά θέματα (να αφήσουμε να έρθει η αφορμή από τα ίδια, να μιλήσουμε απλά, να ενδυναμώσουμε την αίσθηση της ασφάλειας).

        Όμως αν πρόκειται για θέματα που επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητά μας (απώλεια εισοδήματος, εργασίας κ.λπ.) είναι αυτονόητο ότι χρειάζεται να βρούμε ένα τρόπο να μοιραστούμε την κατάσταση με τα παιδιά μας. Αυτό που θα διευκόλυνε να κάνουμε τότε είναι:
  • Καταρχήν να πάρουμε χρόνο για να κατανοήσουμε πως νιώθουμε, ποιά συναισθήματά αναδύονται μέσα μας. Μπορούμε ακόμα και να το πούμε πολύ ανοιχτά στα παιδιά μας: «Δεν είμαι ακόμα έτοιμη να μιλήσω για αυτό που μου συνέβη σήμερα στη δουλειά μου».
  • Αμέσως μετά θα διευκόλυνε να ζητήσουμε βοήθεια από τους κοντινούς μας καταρχήν ανθρώπους (σύντροφος, φίλοι, συγγενείς, συνάδελφοι κ.λπ.) για να μοιραστούμε αυτά που νιώθουμε, να τα κατανοήσουμε καλύτερα, να τα δούμε σε μια άλλη διάσταση.
  • Υπάρχουν περιπτώσεις όπου αναδύονται εξαιρετικά έντονα συναισθήματα, τα οποία μας κατακλύζουν και δυσκολευόμαστε να τα διαχειριστούμε, ακόμα και όταν ο χρόνος περνάει και λογικά θα έπρεπε να αποστασιοποιηθούμε κάπως από το γεγονός (λ.χ. βαθιά θλίψη, οργή, άγχος που μας αποδιοργανώνει). Σε αυτή την περίπτωση θα ήταν καλό να ζητήσουμε βοήθεια από κάποιον ειδικό.
  • Στην συνέχεια μπορούμε να μοιραστούμε με τα παιδιά την κατάσταση και τα συναισθήματα που μας προκαλεί: «Είμαι στεναχωρημένη γιατί μου ανακοίνωσαν στην δουλειά μου ότι θα σταματήσω να εργάζομαι. Για κάποιο διάστημα θα χρειαστεί να περιορίσουμε τα έξοδα της οικογένειάς μας. Θα προσπαθήσω να βρω πάλι μια δουλειά».
  • Είναι πολύ σημαντικό ως γονείς να δώσουμε την προοπτική, να διατηρήσουμε την ελπίδα στα παιδιά μας. Στα μικρότερα για να νιώσουν ασφάλεια, στοιχείο απαραίτητο για την ψυχική τους ισορροπία, αλλά και στα μεγαλύτερα για να μην σταματήσουν να ονειρεύονται και να έχουν στόχους στη ζωή τους.
        Πριν κλείσω νιώθω κι εγώ την ανάγκη να δώσω μια μικρή προοπτική. Σίγουρα η οικονομική κρίση κρύβει κινδύνους σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο, ωστόσο αποτελεί πρόκληση να ανακαλύψουμε και τις πιθανές ευκαιρίες που μας δίνει. Σε προσωπικό επίπεδο σκέφτομαι συχνά πως έστω και μέσα από αυτό τον δύσκολο δρόμο μου δίνεται η ευκαιρία:
  • να φροντίσω τις σχέσεις με τους σημαντικούς ανθρώπους στη ζωή μου, να μοιραστώ την ανησυχία μου, να ακούσω και να συναισθανθώ την δική τους
  • να συνεχίσω να εξελίσσομαι και να πλουτίζω ως άνθρωπος, να διευρύνω την σκέψη μου, να μαθαίνω, να μην εφησυχάζομαι
  • να έχω ένα πιο ενεργό ρόλο στα κοινωνικά δρώμενα, γιατί οι αλλαγές θα έρθουν μέσα και από την δική μου συμβολή στο μικρό μου περίγυρο
  • να κάνω πράγματα με τα παιδιά, τον σύντροφο μου ή τους φίλους μου, δραστηριότητες χωρίς κόστος αλλά με ποιότητα για τη ζωή μας: περίπατοι στη θάλασσα και το βουνό, συναθροίσεις με αγαπημένα πρόσωπα, διαμόρφωση και φροντίδα ενός κήπου κ.λπ.
  • να στηρίξω εθελοντικές δράσεις και πρωτοβουλίες (ανταλλαγές παιχνιδιών, βιβλίων, ρούχων κ.λπ.) μέσα από τις οποίες μου δίνεται η ευκαιρία να ανακαλύψω την αξία του μοιράζομαι, του δίνω και παίρνω, γιατί όχι και μαζί με τα παιδιά μου!

     Είμαι σίγουρη πως στην λίστα μπορούν να προστεθούν άπειρες ιδέες γιατί είναι αλήθεια πως η δυσκολία μας κάνει συχνά ευρηματικούς. Κλείνοντας ας μην ξεχνάμε πως η κρίση θα περάσει και πως ο άνθρωπος θα επιβιώσει όπως άλλωστε αποδεικνύει η ιστορία του, αλλά μαζί της θα έχουν περάσει μερικά από τα πιο όμορφα χρόνια στη ζωή των παιδιών μας και τη δική μας. Είναι στο χέρι μας να τα αξιοποιήσουμε...

Σταύρου Θωμαΐς, Κοινωνική Λειτουργός
Κέντρο Πρόληψης Εξαρτήσεων & Προαγωγής Ψυχοκοινωνικής Υγείας Αχαΐας

 

Ενημερωτικό υλικό

Προτεινόμενη βιβλιογραφία

books

Φυλλάδια

fylladia

 

Ραδιοφωνικά & τηλεοπτικά σποτ

ylikosm