Εγγραφείτε για να λαμβάνετε ενημερωτικά email για τα νέα του Κέντρου Πρόληψης απευθείας στο email σας.

Άντρες & γυναίκες: μια διαφορετική ματιά στη σχέση μας

    Είναι γεγονός πως όλοι έχουμε την ανάγκη να νιώσουμε αποδεκτοί, αγαπητοί, σημαντικοί από τον σύντροφό μας. Επιθυμούμε μια ζεστή αγκαλιά, στο τέλος μιας δύσκολης μέρας, στην γιορτή μιας επιτυχίας, στις αναπόφευκτες δυσκολίες της ζωής. Ο άνθρωπος «εξανθρωπίζεται» μέσα από μια στενή σχέση με σημαντικούς άλλους που τον υποδέχονται στην ζωή και πορεύεται προς την ενηλικίωση και πάλι μέσα από ένα πλέγμα στενών σχέσεων. Ο Βρετανός ψυχίατρος J. Bowlby εισήγαγε την έννοια της προσκόλλησης αναφερόμενος στον καθοριστικής σημασίας δεσμό που αναπτύσσεται στα πρώτα χρόνια της ζωής του παιδιού. Κατά τον Bowlby η προσκόλληση αποτελεί πρωτογενή ανάγκη του βρέφους, μια έμφυτη βιολογική ανάγκη η οποία στην συνέχεια πλάθεται, σύμφωνα με τα βιώματα που το άτομο αποκτά από τη σχέση του με τους ανθρώπους που αναλαμβάνουν να το φροντίσουν στο ξεκίνημα της ζωής του. Τα μοντέλα δεσμού – η αντίληψη μας για τις στενές σχέσεις- που διαμορφώνονται τα πρώτα χρόνια της ζωής, αναζητούνται και αναπαράγονται στη διάρκεια της ενήλικης ζωής με τους ερωτικούς μας συντρόφους. Ας δούμε τους βασικούς τύπους δεσμών που διαμορφώνονται στην παιδική ηλικία, έτσι όπως διατυπώθηκαν από τον Bowlby αλλά και την έρευνα της M. Ainsworth, η οποία στα πειράματα της συνέδεσε τον τρόπο αντίδρασης των βρεφών όταν αποχωρίζονταν από τη μητέρα καθώς και όταν επανασυνδέονταν μαζί της.

    Στον ασφαλή τύπο δεσμού τα βρέφη έδειχναν κάποιο φόβο όταν απομακρυνόταν η μητέρα τους αλλά την υποδέχονταν με χαρά όταν επέστρεφε και έπειτα συνέχιζαν να ανακαλύπτουν το περιβάλλον τους και να παίζουν. Οι ενήλικες που έχουν μεγαλώσει διαμορφώνοντας έναν ασφαλή τύπο δεσμού θεωρούν τον εαυτό τους αξιαγάπητο και έχουν θετική εικόνα για τους άλλους. Το συναισθηματικό τους σχήμα μπορεί να περιγραφεί ως εξής: «Αξίζω να αγαπηθώ και οι άνθρωποι είναι καλοί». Οι σχέσεις τους είναι κατά κανόνα ικανοποιητικές και μακροχρόνιες και οι ίδιοι είναι πιο ανοιχτοί και ικανοί να αναθεωρούν τις πεποιθήσεις τους στο πλαίσιο των σχέσεων.

    Στον ανασφαλή/αγχώδη τύπο δεσμού τα βρέφη έδειχναν να δοκιμάζονται σκληρά κατά τον αποχωρισμό από την μητέρα τους. Δεν έδειχναν την βεβαιότητα ότι η μητέρα θα επέστρεφε και κατά την επανασύνδεση τους γαντζώνονταν ή εξέφραζαν θυμό προς την μητέρα. Ήταν δύσκολο να καθησυχαστούν και θεωρήθηκε ότι αναζητούσαν με εμμονή την επαφή με την μητέρα. Οι ενήλικες που έχουν μεγαλώσει διαμορφώνοντας έναν ανασφαλή/αγχώδη τύπο δεσμού δείχνουν να βιώνουν τον αποχωρισμό από το πρόσωπο δεσμού ως καταστροφή που παραλληλίζεται με τον θάνατο. Είναι περισσότερο επιρρεπείς στον θυμό. Το συναισθηματικό τους σχήμα προβάλλει δυο όψεις: «Δεν αξίζω να αγαπηθώ και οι άνθρωποι είναι κακοί» ή «Αξίζω να αγαπηθώ και οι άνθρωποι είναι καλοί.» Έτσι αμφιταλαντεύονται όντας αμυντικοί ή επιθετικοί και επιδεικνύοντας έντονη εξάρτηση στις συντροφικές τους σχέσεις.

    Στον ανασφαλή/αποφευκτικό τύπο δεσμού τα βρέφη έδειχναν να αναστατώνονται ελάχιστα όταν απομακρυνόταν η μητέρα τους αλλά και να μην χαίρονται όταν αυτή επέστρεφε. Επικεντρώνονταν σε καθήκοντα και δραστηριότητες καθώς ο μόνος τρόπος που είχαν ώστε να διατηρήσουν την σχέση τους με μη διαθέσιμους γονείς ήταν να ελαχιστοποιήσουν την ανάγκη τους για στενή επαφή. Οι ενήλικες που έχουν μεγαλώσει διαμορφώνοντας έναν ανασφαλή/αποφευκτικό τύπο δεσμού έχουν την τάση να αποφεύγουν τις πολύ στενές σχέσεις και να είναι συχνά καχύποπτοι και ανεξάρτητοι. Επιδίδονται περισσότερο σε πρόσκαιρες σεξουαλικές περιπέτειες παρά συνάπτουν σταθερούς δεσμούς. Μπορεί να έχουν καλή εικόνα για τον εαυτό τους, αλλά θεωρούν τους περισσότερους ανθρώπους αναξιόπιστους και ανάξιους εμπιστοσύνης. Το συναισθηματικό τους σχήμα είναι: «Αξίζω να αγαπηθώ αλλά οι άνθρωποι είναι κακοί».

    Κάπως έτσι οι άνθρωποι μεγαλώνουν διαμορφώνοντας μια ιδέα για τις στενές σχέσεις την οποία πρόκειται να αναβιώσουν στον τρόπο με τον οποίο σχετίζονται με τον σύντροφό τους. Και φτάνει η στιγμή που δυο άγνωστοι μέχρι χθες άνθρωποι ξεκινούν μια ερωτική σχέση. Μην έχοντας ιδέα για την προσωπική ιστορία του συντρόφου τους, αλλά νιώθοντας μια σειρά από έντονα συναισθήματα, στρέφονται ο ένας προς τον άλλον και αφοσιώνονται απόλυτα τον πρώτο καιρό στην σχέση τους. Ταυτίζονται σε όλα ή τουλάχιστον έτσι θέλουν να πιστεύουν, για να φτάσουν σύντομα να διαπιστώσουν πως κάθε άλλο παρά αυτό συμβαίνει. Και όταν αναδυθούν οι ατομικές τους διαφορές ξεκινά μια νέα διαδρομή για την σχέση τους. Ένας επανακαθορισμός της αγάπης που μπορεί να μην σημαίνει «ταιριάζουμε στα πάντα» αλλά σίγουρα σημαίνει απολαμβάνουμε να είμαστε μαζί και να γινόμαστε καλύτεροι καθώς ο χρόνος περνά. Ή για να το πούμε διαφορετικά η στενή σχέση με τον σύντροφο μας «γυρίζει» στον εαυτό μας και η στενή επαφή με τον εαυτό μας επιτρέπει να προχωρήσουμε σε μια πιο ουσιαστική σχέση με τον άλλον.

    Ωστόσο την ίδια στιγμή που μέσα μας λαχταράμε να έχουμε μια ασφαλή σχέση με τον σύντροφό μας, στεκόμαστε απέναντι του αμίλητοι ή μπαίνουμε σε έναν φαύλο κύκλο μιας μάχης δίχως όρια. Τι να συμβαίνει άραγε;

    Πέρα από θέματα που ενδεχομένως να σχετίζονται με την ποιότητα της επικοινωνίας ανάμεσα στους δυο συντρόφους, πολύ συχνά στην καθημερινότητα του ζευγαριού εγείρονται θέματα που σχετίζονται με την αίσθηση της ασφάλειας στον μεταξύ τους δεσμό. «Είμαι προτεραιότητα στη ζωή σου, θα με επέλεγες και πάλι για σύντροφό σου, μπορώ να βασιστώ πάνω σου» είναι ορισμένες από τις ανομολόγητες σκέψεις που βρίσκονται στην καρδιά του δεσμού. Ας το δούμε μέσα από ένα παράδειγμα. Ο άντρας επιστρέφει αργοπορημένος από την δουλειά και η γυναίκα του μόλις τον δει του λέει: «Άργησες πάλι…» αλλά ενδεχομένως μέσα της να σκέφτεται: «Νιώθω μόνη και μου έχεις λείψει τόσο πολύ». Ο σύζυγος της απαντά: «Έμπλεξα στην δουλειά» αλλά ενδεχομένως μέσα του να σκέφτεται: «Είμαι πιεσμένος, έχω ανάγκη να το αποδεχτείς γιατί ο λόγος σου μετράει για μένα». Επικοινωνώντας όμως μόνο στο επίπεδο των πρώτων αποκρίσεων (άργησες πάλι έμπλεξα στην δουλειά) από την μια αυξάνεται ο εκνευρισμός και η ένταση, αλλά το πιο σημαντικό είναι πως χάνεται μια πολύτιμη πληροφορία η οποία αν μοιραστεί θα επηρεάσει με καταλυτικό τρόπο την σχέση και θα αυξήσει την κατανόηση, την αποδοχή και την αγάπη μεταξύ των συντρόφων.

    Είναι γεγονός πως στην καθημερινή μας ζωή δεν έχουμε μάθει να μιλάμε την γλώσσα της αλήθειας, την γλώσσα των βαθύτερων συναισθημάτων που είναι ικανά να φέρουν κοντά δυο ανθρώπους που μοιράζονται την ζωή τους. Στις παρέες και στις μεταξύ τους συζητήσεις οι άνθρωποι αναρωτιούνται συχνά: «Πώς κρατάς μια μακροχρόνια σχέση ζωντανή;». Παρόλο που ξέρουμε πια καλά πως δεν υπάρχουν έτοιμες συνταγές για όλα τα ζευγάρια, γνωρίζουμε ωστόσο πως αν δεν διστάζουμε να μιλάμε με όρους δεσμού, αν αφεθούμε, αν χαμηλώσουμε τις άμυνες μας και δείξουμε στον σύντροφό μας πόσο σημαντικός είναι για την ισορροπία στη ζωή μας, είμαστε στον σωστό δρόμο.

«Γνωρίζουμε μονάχα τα πράγματα που εξημερώνουμε
είπε η αλεπού στον Μικρό Πρίγκιπα» (Αντουάν ντε Σαιντ Εξυπερύ)

Σταύρου Θωμαΐς, Κοινωνική Λειτουργός
Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων & Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Αχαΐας

 

Ενημερωτικό υλικό

Προτεινόμενη βιβλιογραφία

books

Φυλλάδια

fylladia

 

Ραδιοφωνικά & τηλεοπτικά σποτ

ylikosm